آی وی وی (Ai Weiwei) یکی از مهم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین هنرمندان معاصر جهان است؛ هنرمندی که مرز میان هنر، سیاست و کنشگری اجتماعی را از بین برده است. او نه‌تنها به‌عنوان یک مجسمه‌ساز، فیلمساز و عکاس شناخته می‌شود، بلکه به‌عنوان یکی از سرسخت‌ترین منتقدان حکومت چین نیز شهرت جهانی دارد.

آی وی‌وی در آثارش بارها به موضوعاتی مانند:

• سانسور

• فساد دولتی

• خشونت حکومتی

• نظارت گسترده

• و نقض حقوق بشر

پرداخته و تقریباً همیشه با حکومت چین وارد تقابل شده است.

کودکی در تبعید؛ زندگی زیر سایه حکومت

آی وی‌وی در سال ۱۹۵۷ در پکن به دنیا آمد. پدرش:

• Ai Qing (آی چینگ)

یکی از شاعران مشهور چین بود؛ شاعری که ابتدا از جریان کمونیسم حمایت می‌کرد اما بعدها حکومت او را «غیرانقلابی» تشخیص داد.

در سال ۱۹۵۸ خانواده او به منطقه‌ای دورافتاده در شمال غرب چین تبعید شدند. آی وی‌وی بعدها تعریف کرد که مأموران حکومتی خانه‌شان را زیر و رو می‌کردند، کتاب‌ها را نابود می‌کردند و پدرش مجبور شده بود برای گذران زندگی سرویس‌های بهداشتی عمومی را تمیز کند.

همین تجربه‌ها نگاه سیاسی و اجتماعی آی وی‌وی را شکل داد.

مهاجرت به آمریکا و شکل‌گیری نگاه هنری

آی وی‌وی بعدها برای تحصیل به آمریکا رفت و حدود ۱۲ سال آنجا زندگی کرد. او در دوران بحران AIDS دهه ۸۰ در نیویورک زندگی می‌کرد و همزمان با عکاسی، فیلم و هنر مفهومی کار می‌کرد.

در آن دوران برای تأمین هزینه‌های زندگی:

• کار ساختمانی می‌کرد

• پرتره می‌کشید

• از بچه‌ها نگهداری می‌کرد

• و حتی قمار می‌کرد

اما بیماری پدرش باعث شد در سال ۱۹۹۳ به چین بازگردد؛ بازگشتی که آغاز درگیری طولانی او با حکومت چین بود.

هنر به‌عنوان اعتراض سیاسی

بعد از بازگشت، آثار آی وی‌وی به‌شدت سیاسی‌تر شدند. او به‌خصوص روی فساد سیستم حکومتی چین تمرکز کرد.

در سال ۲۰۰۸، زلزله‌ای مرگبار در استان سیچوان بیش از ۸۷ هزار نفر را کشت؛ از جمله هزاران کودک که زیر آوار مدارس فروریخته جان باختند.

تحقیقات آی وی‌وی نشان داد مشکل اصلی فقط زلزله نبود، بلکه فساد گسترده در ساخت مدارس بود؛ بودجه‌های ایمنی مدارس هرگز صرف ساخت‌وساز واقعی نشده بودند.

حکومت چین تلاش کرد اطلاعات قربانیان را پنهان کند، اما آی وی‌وی شخصاً نام بیش از ۵۰۰۰ کودک کشته‌شده را جمع‌آوری کرد.

Remembering؛ یادبودی از کوله‌پشتی کودکان

یکی از مشهورترین آثار او:

• Remembering

بود؛ اینستالیشنی عظیم که با هزاران کوله‌پشتی کودک ساخته شد.

روی نمای ساختمان، جمله‌ای از مادر یکی از کودکان قربانی نوشته شده بود:

«او هفت سال با خوشحالی در این دنیا زندگی کرد.»

این اثر به نمادی از اعتراض علیه سانسور و فساد حکومتی تبدیل شد.

زندان، خشونت و نظارت دائمی

فعالیت‌های آی وی‌وی باعث شد حکومت چین بارها به او حمله کند.

• استودیویش تخریب شد

• گذرنامه‌اش ضبط شد

• و بارها مورد ضرب‌وشتم پلیس قرار گرفت

در سال ۲۰۱۱ هنگام سفر به هنگ‌کنگ در فرودگاه پکن بازداشت شد و ۸۱ روز در زندان انفرادی نگهداری شد.

بعدها تجربه زندان را در اثر:

• S.A.C.R.E.D

بازسازی کرد؛ مجموعه‌ای از جعبه‌های فلزی که زندگی روزمره‌اش در زندان را نشان می‌داد:

• خوابیدن

• غذا خوردن

• حمام رفتن

همه زیر نگاه دائمی دو نگهبان.

شکستن کوزه دوهزارساله؛ معروف‌ترین اثر جنجالی آی وی‌وی

یکی از شوکه‌کننده‌ترین آثار او:

• Dropping the Han Dynasty Urn

است.

در این پروژه، آی وی‌وی یک کوزه اصل متعلق به دودمان هان چین را عمداً روی زمین انداخت و خرد کرد؛ اثری که در قالب یک تریپتیک عکاسی ثبت شد.

هدف او فقط تخریب نبود. او می‌خواست نشان دهد حکومتی که میراث فرهنگی و تاریخ را نابود می‌کند، خودش ارزش واقعی گذشته را از بین برده است.

او بعدها روی برخی آثار باستانی لوگوی:

• Coca-Cola

را نقاشی کرد تا درباره مصرف‌گرایی و نابودی هویت فرهنگی صحبت کند.

دانه‌های آفتابگردان؛ یکی از مشهورترین اینستالیشن‌های معاصر

در سال ۲۰۱۰ آی وی‌وی پروژه عظیم:

• Sunflower Seeds

را در Tate Modern اجرا کرد.

این اثر شامل صد میلیون دانه آفتابگردان چینی بود که همگی با دست و از جنس پرسلان ساخته شده بودند.

دانه‌های آفتابگردان در فرهنگ چین نماد مردم عادی هستند و در تبلیغات دوران:

• Mao Zedong

مردم مانند گل‌های آفتابگردانی تصویر می‌شدند که به سمت «خورشید» یعنی مائو نگاه می‌کنند.

هنر آی وی‌وی؛ ترکیبی از اعتراض و نمادگرایی

بخش بزرگی از آثار آی وی‌وی درباره وارونه کردن نمادهای قدرت است.

مثلاً در اثر:

• He Xie (River Crabs)

از خرچنگ‌ها به‌عنوان نمادی از سانسور حکومتی استفاده کرد؛ چون واژه خرچنگ در زبان چینی تلفظی شبیه واژه «هماهنگی» دارد؛ اصطلاحی که حکومت برای توجیه سانسور استفاده می‌کرد.

چرا آی وی‌وی مهم است؟

Ai Weiwei فقط یک هنرمند نیست؛ او نمونه‌ای از هنرمندی است که هنر را به ابزار افشاگری، اعتراض و مقاومت تبدیل کرده است.

آثارش نشان می‌دهند هنر معاصر فقط درباره زیبایی نیست؛ بلکه می‌تواند:

• قدرت را به چالش بکشد

• تاریخ را بازخوانی کند

• و صدای کسانی باشد که حکومت‌ها سعی می‌کنند خاموششان کنند.